|
Küresel Vana Tipleri:
Geçiş delik büyüklüğüne göre:
Tam geçişli vanalar: Geçiş deliği; vananın anma
ölçüsüne bağlı olarak standartlarda verilen ve
genelde anma ölçüsünün mm cinsinden ifade
edilmiş değerine çok yakın olarak belirlenmiş
çapta olan, türbülanssız, düzgün bir akış
sağlayan vanalar
Dar (redüksiyon) geçişli vanalar: Geçiş deliği;
anma ölçüsünün mm cinsinden ifade edilmiş
değerinden düşük olarak belirlenmiş ve genelde
vana anma ölçüsünden bir küçük anma ölçüsü için
verilmiş çapta olan vanalar
Anılan tiplerin;
Avantajları:
Tam geçişli vanaların geçiş deliği, bağlı
oldukları boru iç çapına çok yakın bir ölçüde
olduğundan, vananın tam açık pozisyonunda çok
düşük bir akış direnci gösterirler ve sistem
toplam direnç faktörünün düşük seviyede
kalmasını sağlarlar.
Dar geçişli vanalar, daha küçük küre
kullanılabildiği için daha hafif ve ucuzdur.
Direnç faktörleri, tam geçişlilere göre daha
yüksek olmasına rağmen, diğer tip vanalara göre
daha düşük seviyede kaldığı için, çok sayıda
vana kullanımının söz konusu olmadığı yerlerde
rahatlıkla kullanılabilirler.
Akış yönüne göre:
2 yollu
3 yollu
4 yollu
2 yollu vanalar en geniş şekilde kullanılan
tiplerdir. 3 ve 4 yollu vanalar, 2 yollu
vanalarda bulunan doğrusal geçiş deliğine dik
olarak, akış eksenine dik olarak delik
(delikler) delinmesi ile üretilir ve tesisata
bağlantı şekline göre dağıtım veya karışım
vanası olarak kullanılırlar.
Küre yataklama şekline göre:
Yüzer küreli (Floating ball): Kürenin sadece iki
tarafındaki sızdırmazlık contaları ile
yataklandığı vanalardır. Vananın kapalı
konumunda, açma- kapama mili, küreye akış
ekseninde hareket edebilme imkanı veren, bir
kanal içinde bağlanmaktadır ve akışkan basıncı,
küreyi karşı tarafta kalan contaya doğru iterek,
sızdırmazlığa olumlu katkıda bulunmaktadır. Vana
anma basıncına göre değişmekle beraber, bu tip
yataklama DN 100-125 anma ölçülerine kadar
kullanılabilmektedir. Basınç- Sıcaklık değerleri
düşük uygulamalarda kullanılırlar.
Yataklanmış küreli (Trunnion ball): Kürenin akış
eksenine dik doğrultudaki ekseni üzerinde.
alttan ve üstten mile doğrudan bağlı olarak
yataklandığı vanalardır. Kapalı vana geçiş
kesiti üzerinde oluşacak basınç kuvveti contalar
değil, alt ve üst yataklar tarafından
karşılanır. Basınç- Sıcaklık değerleri yüksek
uygulamalarda kullanılırlar. DN 150, geçiş delik
çapı 150 mm olan tam geçişli, PN 25 bir vanayı
incelediğimizde, akışkan basıncının P = 20 Bar
olması durumunda, kapalı vanada küreye uygulanan
basınç kuvvetinin;
F = [(3,14 x 152) / 4] x 20 = 3.532 kgf gibi
oldukça yüksek bir boyuta ulaştığını ve bu
kuvvetin sadece elastomer contalar tarafından
karşılanması durumunda, contayı deforme
edebileceğini görürüz
Tabak yay takviyeli: Sızdırmazlık contalarının
tabak yay içine yerleştirilmesi ile akışkan
geliş yönünde de, contanın küre yüzeyine
yapışması sağlanarak, sızdırmazlığa olumlu katkı
sağlanmaktadır. Hem "Yüzer küreli", hem de "yataklanmış
küreli" tiplerde kullanılabilmektedir.
Gövde yapısına göre:
Tek parçalı: Gövdenin tek parça olup, küre ve
contaların yandan (Side entry) veya üstten (Top
entry) monte edilerek, sıkıştırıldığı tiplerdir.
Top entry tiplerde, vana hattan sökülmeden bakım
ve parça değişikliği yapılabilir.
İki veya üç parçalı: Vana gövdesini oluşturan
parçaların biri birine vidalı olarak veya
cıvata, saplama ve somunlarla birleştirildiği
tiplerdir.
Tam kaynaklı: Vananın bütün parçaları monte
edildikten sonra gövde parçalarının biri birine
kaynatıldığı, bakım yapmanın mümkün olmadığı
tiplerdir. Bu tipler genelde, bağlantı
yerlerinden atmosfere kaçak istenmeyen
akışkanlar ile yüksek basınç ve sıcaklıklarda
kullanılırlar.
Kontrol kabiliyetine göre:
Kesme vanası: Küresel vanalar genelde bu tipte
olup, geçiş kesiti engelsiz bir deliktir.
Sadece, tam açık ve tam kapalı kullanılmaları
uygundur.
Kontrol vanası: Geçiş kesitine yerleştirilmiş
özel form delikler sayesinde kontrol kabiliyeti
kazanmış tiplerdir.
Uygulama Örnekleri:
Rafinerilerde, gaz hatlarında, yangın durumunda
elastomer contaların eriyip görev yapamaması
durumunda, sızdırmazlık sağlamaya devam edecek
"Yangın emniyetli- Fire safe" küresel vanalar
kullanılır. |
